دانستنی های بورس

  • تاریخچه
  • اندیشه ‌ی ایجاد بورس زمانی شکل گرفت که عده‌ ای از بازرگانان اروپایی از فعالیت ‌های تجاری خود ضرر کردند، بنابراین به فکر راه ‌حلی افتادند تا به وسیله ‌ی آن بتوانند جلوی این ضرر را بگیرند و یا آن را به حداقل برسانند. نتیجه آن شد که تعدادی از بازرگانان عده ‌ای را در فعالیت ‌های خود شریک کردند تا با این روش سود و زیان احتمالی را با آنها تقسیم کنند. این تجربه موفقیت ‌آمیز بود لذا به تدریج هر تاجری سعی می‌ کرد تا فعالیت ‌های تجاری خود را با این روش ادامه دهد؛ به خصوص که این روش برای افرادی که فعالیت ‌های بزرگ اقتصادی انجام می ‌دادند بسیار مطلوب ‌تر بود. رفته رفته این تجربه قانونمند شد و به تشکیل شرکت‌ های سهامی تبدیل گردید. اولین تجربه مربوط به تشکیل یک شرکت سهامی در کشور روسیه بود که در سال 1353 میلادی تصمیم گرفت کالاهایی را بدون این که آفریقا را دور بزند، از شمال اروپا به شرق آسیا و چین ببرد و این کاری بود که احتمال ضرر در آن بیشتر بود. برای انجام این کار عده ‌ای از تجار سرمایه ‌ی لازم را تأمین کردند و هر کس به نسبت سرمایه ‌ی خود در سود و زیان شرکت شریک شد و این کار با موفقیت صورت گرفت. بعدها با گسترش مبادلات در اروپا به سرمایه‌ های زیادتر و شرکای بیشتری نیاز شد. برای این کار نیاز به مراکزی بود تا بتوان بین سرمایه‌ گذاران و سرمایه‌ پذیران رابطه برقرار کرد. چنین مراکزی تأسیس شدند و بورس نام گرفتند. اولین بورس دنیا در قرن هفدهم میلادی در شهر آمستردام هلند تشکیل شد و امروز اکثر کشورهای جهان دارای بورس هستند. در ایران نیز در سال 1345 قانون تشکیل بورس به تصویب رسید و از 15 بهمن‌ ماه سال 1346 آغاز به کار کرد.

    در بازارها به طور کلی دو نوع دارایی، دارایی ‌های واقعی و دارایی‌ های مالی، مورد معامله قرار می ‌گیرند.

  • بورس چیست؟
  • برای شناخت بورس و آشنایی بیشتر با آن بهتر است از "بازار" و تعریف آن شروع کنیم. در یک تعریف ساده، می‌ توان گفت که، بازار مکانی است که در آن خرید و فروش صورت می‌ گیرد؛ و ساده ‌تر این است که بگوییم هرگاه شرایطی فراهم شود که بین خریدار و فروشنده رابطه‌ برقرار شود و معامله‌ ای صورت پذیرد بازار تشکیل شده است. این شرایط می ‌تواند مکان خاصی باشد یا شبکه ‌ای ارتباطی مثل اینترنت.

    در بازارها به طور کلی دو نوع دارایی، دارایی ‌های واقعی و دارایی‌ های مالی، مورد معامله قرار می ‌گیرند. دارایی ‌های واقعی همان دارایی ‌های فیزیکی هستند مثل زمین، ساختمان و انواع کالا مانند ماشین، لوازم خانگی و .... اما دارایی‌ های مالی دارایی‌ های کاغذی و بهتر بگوییم اسنادی هستند، مثل سهام و اوراق مشارکت. بورس‌ بازاری است که در آن دارایی‌ های مختلف مورد معامله قرار می‌ گیرد. از این رو، انواع بورس‌ ها را می ‌توان به سه دسته ‌ی کلی بورس کالا، بورس ارز و بورس اوراق بهادار طبقه ‌بندی کرد.

    1. بورس کالا:

    بازاری که در آن خرید و فروش کالاهای معین صورت می‌ گیرد و به طور منظم و دائم فعال است بورس کالا نام دارد. در بورس کالا معمولاً مواد خام و مواد اولیه مورد معامله قرار می‌ گیرد. هر بورس کالایی را با نام همان کالایی که مورد معامله قرار می‌ گیرد نام ‌گذاری می‌ کنند. مثلاً بورس نفت و بورس گندم.

    2. بورس ارز:

    در بورس ارز، همان طور که از نام آن مشخص است، کار خرید و فروش پول‌ های خارجی انجام می ‌گیرد. این بورس در کشور ما فعال نیست اما در کشورهای پیشرفته فعالیت چشم‌ گیری دارد.

    3. بورس اوراق بهادار:

    در بورس اوراق بهادار دارایی ‌های مالی از قبیل سهام، اوراق مشارکت و ........ مورد معامله قرار می ‌گیرد. در ایران، به بازار خرید و فروش اوراق بهادار که به طور رسمی و دائمی در محل معینی تشکیل می ‌شود " بورس اوراق بهادار" می ‌گویند ولی ما در این نوشته برای اختصار آن را بورس یا بورس اوراق بهادار می‌ گوییم.

    بورس‌ ها را می ‌توان به سه دسته ‌ی کلی بورس کالا، بورس ارز و بورس اوراق بهادار طبقه ‌بندی کرد.

    بورس اوراق بهادار چه می ‌کند؟

    کار اصلی بورس اوراق بهادار این است که زمینه ‌ای فراهم می ‌آورد تا دو گروه از مردم، به طور قانونی، در یک فعالیت اقتصادی شریک و علاوه بر تأمین نیازهای یکدیگر، از منفعت و سود این فعالیت بهره‌مند شوند. این دو گروه سرمایه ‌گذاران و سرمایه ‌پذیران می ‌باشند.

    سرمایه ‌پذیران نیز از ویژگی‌ های مختلف برخوردارند، برای مثال، هر گروه در زمینه ‌ی خاصی فعالیت می ‌کنند، با توجه به نوع فعالیت ‌شان سودهای متفاوتی پرداخت می‌ کنند، در اداره‌ی مراکز تولیدی خود سلیقه ‌ی متفاوت دارند و...... حال با این همه ویژگی‌ های متفاوت چگونه می‌ توان بین این دو گروه رابطه برقرار کرد تا همه ‌ی آنها ضمن قبول شرایط یکدیگر حاضر به شراکت شوند؟ یکی از ‌کارهای اساسی بورس همین است که با ایجاد یک فضای مناسب و قانونمند زمینه ‌ای فراهم ‌آورد تا از طریق آن برآوردن تمامی خواسته‌ های قانونی طرفین با حفظ حقوق آنها میسر شود. بورس یک مشکل بسیار بزرگ دیگر را نیز حل کرده است، به طوری که می ‌توان ادعا کرد حل این مشکل باعث گسترش سرمایه ‌گذاری و در نتیجه توسعه ‌یافتگی و پیشرفت سریع‌ تر کشورهای جهان شده است. آن مشکل این است که اگر افراد مختلفی که با سرمایه ‌های متفاوت وارد بورس شده و در فعالیت ‌های اقتصادی بزرگ شریک می ‌شوند، بخواهند، در هر زمان که تصمیم بگیرند، سهم و سرمایه ‌ی خود را به قیمت مناسب بفروشند، باید چه کار کنند؟ به عنوان مثال اگر فردی 100 سهم از 125 میلیون سهم یک کارخانه ‌ی سیمان را دارا باشد و تصمیم بگیرد آن را همین امروز بفروشد چگونه می‌ تواند قیمت سهام خود را مشخص کند؟ چطور می ‌تواند قیمت کارخانه را محاسبه نماید تا براساس آن قیمت سهم خود را مشخص کند؟ چه قدر زمان، چه تعداد افراد و چقدر هزینه برای این کار لازم است؟ و... بورس این مشکل را حل کرده و ساز و کاری را طراحی کرده است که هر فرد با هر میزان سهم، در هر روز تصمیم به فروش سهامش بگیرد بتواند از قیمت سهام خود آگاه شود و یا حتی اگر تصمیم به فروش نداشته باشد قیمت روز سهام خود را بداند.